De schrijver David Foster Wallace hield jaren terug een prachtige speech voor een groep afgestudeerden, 'This is water'. Werkelijke kennis zit niet in wat je weet, maar in de vrijheid te bepalen waar je je aandacht op wilt richten. ‘It is unimaginably hard to do this, to stay conscious and alive day in and day out.

Over Aliveness

Er was een plekje vrij op het terras van Café de Klepel in Amsterdam. De zon was al laag, scheen er precies op. Naast me een vader en een zoon. Ze aten, ze dronken, ze discussieerden, waren het vaak heftig met elkaar oneens, dat kon je horen aan hun stemmen, aan de ontwijkende blik van de vader toen zijn zoon hem verwijtend aankeek, om wat, dat had ik net gemist. Tussendoor proosten, lachen, elkaar even op de schouder tikken. Aanscherpen, spelen, heftig zijn, maar altijd terugkeren naar tederheid, en daardoor heftig durven zijn. Ik vond het mooi.

 

Een half uurtje later toen vader en zoon in een discussie verzeild waren geraakt of een mens wel of niet zou kunnen veranderen, werd ik erin betrokken. De vader vond van niet, de zoon van wel. Wat ik ervan vond wilde de vader weten, maar hij had zijn stelling al op scherp: Een mens kan nooit veranderen, dat weet ik zeker, zei hij. Ik vond het niet storend, zijn stelligheid bracht weer een dynamiek op gang tussen hem en zijn zoon, waarin zijn zoon met voorbeelden kwam hoe zijn vader door de jaren heen veranderd was. En hoe anders zijn omgeving nu op hem reageert. Weer tederheid, weer meningen bijstellen.

 

Ik moest denken aan een prachtig essay dat ik onlangs las van David Foster Wallace, een uitgeschreven speech voor een groep afgestudeerden die hij jaren terug hield: This is water, waarin hij begint met een anekdote over twee vissen die een andere vis tegenkomen die hen vraagt hoe ze het water vandaag vinden. De twee vissen zwemmen door, hebben geen idee wat water is. Foster Wallace was een wonderkind in literatuur, hij brak door met boeken die de Amerikaanse cultuur op een ironische manier blootlegde, de talloze verslavingen van Amerikanen die hen afgestompt maakten. Foster Wallace was zelf ook verslaafd, aan drugs werd gesuggereerd, maar in de prachtige speelfilm die over hem gemaakt is (The end of the tour) wordt dat weerlegd; Foster Wallace was verslaafd aan TV kijken, aan quizen en aan klassieke films op herhaling.

 

In zijn speech houdt hij de studenten voor dat ze weliswaar nu met veel kennis de wereld in gaan, maar dat de belangrijkste kennis vaak niet gedoceerd wordt, het vermogen om steeds fris te kunnen kijken, naar onszelf en naar de dingen om ons heen. Kunnen zien dat alles steeds verandert. Volgens Foster Wallace is het gevaar groot dat we ons leven leiden vanuit een ‘default setting’, een automatisme gebaseerd op vastgeroeste overtuigingen waardoor we eigenlijk niet meer leven. We zouden ons teveel laten leiden door zaken die er eigenlijk niet toe doen, die zich zelfs tegen ons keren:

 

‘Worship power, you will end up feeling weak and afraid, and you will need ever more power over others to numb you to your own fear. Worship your intellect, being seen as smart, you will end up feeling stupid, a fraud, always on the verge of being found out. But the insidious thing about these forms of worship is not that they’re evil or sinful, it’s that they’re unconscious. They are default settings.’

 

Foster Wallace geeft aan wat vervolgens hem werkelijke vrijheid is: Het vermogen om zelf te kunnen bepalen wat je aandacht heeft, en waarover je wilt denken. Het denken bepaalt niet voor jou waar je aandacht op gericht is, maar jij bepaalt met je denken waar je je aandacht op wilt richten. En dan komt de schrijver weer terug bij de vissen, het water waarin je zwemt kunnen zien, je ogen kunnen openen voor wat er in jezelf speelt en wat er om je heen gebeurt. Dat verandert steeds, dat vraagt om voortdurende afstemming, om creativiteit, omdat niets ooit hetzelfde is.

 

‘It is unimaginably hard to do this, to stay conscious and alive in the adult world day in and day out. Which means yet another grand cliché turns out to be true: your education really IS the job of a lifetime. And it commences: now.’

 

Ik denk dat vader en zoon naast mij op het terras bij Café de Klepel dat deden: elkaar leren ‘alive’ te zijn. Ik zag ze in het uurtje dat ik naast ze zat wonderschoon veranderen.

 

 

Your Lab, over ‘alive’ worden en zijn.

De komende retraite vindt plaats van 17 – 21 juli:

 

 

Café de Klepel, Prinsestraat 22, Amsterdam

David Foster Wallace, This is water

You tube: https://www.youtube.com/watch?v=8CrOL-ydFMI

Full transcript: https://fs.blog/2012/04/david-foster-wallace-this-is-water/

 

 

 

Deel dit artikel: