Iemand, Niemand en Honderdduizend

Door: Robin van den Maagdenberg

 

Op een stormachtige zaterdagochtend komen vijftien mensen het Amsterdamse grachtenpand binnenwaaien om deel te nemen aan een Your Lab-editie. Het voorstelrondje gebeurt woordeloos. Met simpele Aikido-technieken ervaart de groep hoe je de afstand tussen jezelf en de ander overbrugt zonder iets te weten over elkaars leven. De oefeningen die vechtmeesters al eeuwenlang beoefenen schijnen een nieuw licht op alledaagse situaties: vanuit ontspanning heb je meer kracht, door je eigen plek in te nemen geef je ook een ander ruimte, vertragen is versnellen en de drang om te winnen creëert vooral verliezers.

In de middag begeleidt een Nederlandse auteur een workshop Creative Writing. Je krijgt een belangrijk bericht, hoe kleurt dat je wereld? De een schrijft een dialoog, de ander verwoord zijn binnenwereld aan de hand van gedachten, en weer anderen schrijven verhalen waardoor we nooit meer hetzelfde kijken naar de afwas op een afdruiprek of een bankje in het bos. De deelnemers leren elkaar kennen via de verhalen die ze vertellen, daarin ligt van alles besloten: een oog voor detail, een zelfbeeld, hoe we omgaan met wat we beschrijven en wat we weglaten.

 

André Platteel en ik hebben Your Lab tien jaar geleden opgericht. We zijn beide schrijver met een fascinatie voor hoe verhalen ons vormen en de wereld kleuren. De roman ‘Iemand, niemand en honderdduizend’ van Luigi Pirandello was een inspiratiebron voor het opzetten van een programma dat draait om het onderzoeken van persoonlijke verhalen. Het boek begint met een man die voor de spiegel staat als zijn vrouw langsloopt en vraagt of hij naar zijn scheve neus aan het kijken is. De man is geschokt, zo heeft hij zijn neus nooit bekeken. Als hij zijn vrienden vraagt hoe zij hem zien schetsen ze allemaal een ander beeld van zijn uiterlijk en karakter. Hij realiseert dat hij niet één verhaal is, maar vele verhalen in de hoofden van vele mensen. Dan laat hij alle ideeën los over wie hij zou moeten zijn, omdat ‘je ieder moment weer geboren wordt, nieuw en zonder herinneringen. Niet langer in mezelf, maar in de dingen buiten mezelf.

 

Waarom proberen we een sluitend verhaal te maken van onszelf? Waarom is het lastig zicht te krijgen op dat verhaal en hoe is dat verhaal ooit ontstaan? Waarom blijven we soms krampachtig vasthouden aan een verhaal dat ons niet meer past? We hebben Your Lab opgericht om al deze vragen te onderzoeken. In een setting waarbij mensen met een zo divers mogelijke achtergrond bij elkaar worden gebracht: zakenmensen, creatieven, wetenschappers, leiders, mensen die streetwise maar thuisloos zijn, jong en oud, gelovig, ongelovig, bijgelovig – een dwarsdoorsnede van de samenleving.

 

We onderzoeken niet alleen de verhalen die we over onszelf vertellen, maar ook hoe ze onder onze huid zijn gaan zitten. Die verhalen worden gevormd door opvoeding, cultuur en de ervaringen die we in de loop van ons leven opdoen. We kunnen vergroeien met dat verhaal. In een vijfdaags programma, soms in de stad, soms in de natuur, soms in-company, worden nieuwe manieren aangereikt om een staat van zijn te ervaren die voorafgaat aan alle ideeën, alle ervaringen en alle gedachten. Je bent je eigen verhaal niet, je creëert het verhaal. Al gaat dat vaak onbewust en kan een gevoel van regie ontbreken. Daarom vertragen en verstillen we, zodat je de rode draad van je eigen verhaal kunt zien en alle gevoelens en gebeurtenissen waar het uit is opgebouwd. Dan kun je het een andere wending geven, nieuwe karakters toelaten en je eigen rol herschrijven.

Een verstilde omgeving waarin je steeds luider kunt horen wat lange tijd overschreeuwd is geweest en wat voor jou echt belangrijk is.

In de programma’s wordt gewerkt met schrijvers, kunstenaars, muzikanten en acteurs. Deelnemers gaan aan de slag met ademhalingstechnieken, meditatievormen, improvisatie, het Socratisch gesprek, vechtkunst en verstilling om tot een sterke verbondenheid te komen tussen lichaam en geest, met jezelf en met de wereld buiten jezelf.

 

Op een open plek midden in het bos, ligt een landgoed verscholen waar we vier keer per jaar verblijven voor een retraite. Een oase midden in Nederland, waar je de seizoenen dicht op de huid zit. In de zomer is alles bedekt met een frisgroene laag bladeren en laat de zon overal bundeltjes licht achter in de Japanse tuin. In de winter zijn enkel nog contouren zichtbaar en word je iedere ochtend wakker in de ochtendmist die tussen de bomen is blijven hangen. Een verstilde omgeving waarin je steeds luider kunt horen wat lange tijd overschreeuwd is geweest en wat voor jou echt belangrijk is. Wat bezielt je werkelijk? Wat is er gaande in je lichaam en wat wil je graag in de wereld zetten?

 

Op een bloedhete dag in de zomer worden de deelnemers begeleid door een operazangeres, het bos is een stille toeschouwer. Zij is er vandaag niet om iedereen de hoogte van een aria te laten bereiken, maar om te laten ervaren dat onze stem en onze stemming elkaar beïnvloeden en dat het lichaam een grote klankkast is. Na de oefeningen klinkt de zachte stem van een jonge vrouw als een meerstemmig orkest, en de monotone bas van een grote man klinkt gelaagd en vrolijk. Alles klinkt anders als we onszelf helemaal laten horen en als geluid en gevoel op elkaar afgestemd zijn.

 

Aan Your Lab is ook een Artist Residence verbonden. Ieder jaar nodigen we een aantal internationale schrijvers of kunstenaars uit die een periode kunnen verblijven in het appartement in de nok van ons huis aan de gracht. Aan een bureau omringd door boeken en met uitzicht aan alle kanten voelt het alsof je in een boot boven Amsterdam deint. De resident geeft een workshop bij Your Lab, waarin hij de deelnemers op een nieuwe manier naar zichzelf en anderen laat kijken. Onlangs verbleef de Amerikaanse schrijver David Vann onder ons puntdak. Hij vertelde over de ingewikkelde relaties in zijn familie, een terugkerend thema in zijn oeuvre. Door erover te schrijven heeft hij de vragen die hij zijn familie nooit kon stellen alsnog kunnen beantwoorden. Zo gaf zijn fictie hem een levensechte ingang om te voelen wat hij nooit eerder had kunnen doorvoelen.

 

Het dagelijks leven biedt weinig mogelijkheden om je verhaal onder de loep te nemen en te experimenteren met een nieuw perspectief, zonder druk van buitenaf en los van alle rolpatronen. We hebben met Your Lab een veilig ‘laboratorium’ gecreëerd waarin er ruimte is om te vertragen, alles weer als nieuw te zien en jezelf en anderen daardoor dichter te naderen.

Deel dit artikel: