Op bezoek bij Roger Bartra in Mexico City, een van de meest toonaangevende sociologen van deze tijd. Hoe kunnen we ons aanpassen aan grote veranderingen, zoals klimaatverandering en migratie? Bartra schreef over het belang van Play; spelen om een nieuwe taal te kunnen ontwikkelingen. De huidige taal is niet groot genoeg voor de urgente thema's van deze tijd. We zouden ons niet door angst of druk moeten laten leiden, maar juist door 'spelen'. In de vrijheid van het spel kan een nieuwe taal ontwikkeld worden, en daarmee nieuwe oplossingen. Hoe doe je dat?

Het universiteitscomplex van Mexico City is net als de stad zelf, immens. Rondom het enorme complex staan taco-kraampjes. Honderden studenten liggen in het gras met een boek en wat te eten. Als we bij de afdeling sociologie aankomen en vragen naar Bartra wordt zijn naam respectvol herhaald, met ‘doctor’ ervoor. Bartra is al 40 jaar verbonden aan de universiteit, schreef vele internationale publicaties en wordt gezien als een van de meest vooraanstaande denkers van deze tijd. Maar zijn activiteiten beperken zich niet alleen tot denken. Bartra was ook actief in de politiek, onderdeel van een partij die de corruptie in zijn land aan de kaak wilde stellen. Maar hij liep erop stuk. ‘Het gevaar van een systeem dat bestaat bij de gratie van oppositie, is dat je elkaars verschillen uitvergroot, en niet nader tot elkaar kunt komen.’

 

Bartra studeerde in Parijs, aan het prestigieuze Sorbonne. Centraal in zijn werk staat melancholie. ‘Door populistische leiders wordt melancholie gebruikt om de creativiteit van de bevolking aan banden te leggen. Er worden mythes gecreëerd die nergens op gestoeld zijn maar wel een verlangen op gang brengen. Een verlangen naar een tijd die zogenaamd beter was, maar die in werkelijkheid nooit heeft bestaan. Het melancholische gevoel dat daardoor ontstaat plaatst ons in een niet bestaand verleden, waardoor we het heden niet goed kunnen zien en de toekomst al helemaal niet. Alle creativiteit wordt zo gedood. Melancholie is een ziekte. Het brengt een collectieve depressie op gang.’

 

Het bewustzijn zit niet in ons, maar in de dialoog met onze omgeving, met anderen.

 

Bartra schreef een boek dat grote internationale bekendheid kreeg: The archeology of the brain (2014), waarin hij een oplossing probeert te vinden voor de melancholische stemming waarin we collectief lijken te verkeren. Hij verkent daarin het bewustzijn, dat volgens hem niet alleen in het brein zit, maar vooral in onze verhouding tot anderen en onze omgeving: ‘Ik ben niet alleen ik, maar ik ben ook mijn omgeving. Als ik geen zorg draag voor mijn omgeving, draag ik ook geen zorg voor mezelf. Het bewustzijn zit niet in ons, maar in de dialoog met onze omgeving, met anderen. ‘

 

Als we ins bewustzijn openen, raken bewust van onze Umfelt. Dan kan creatie gaan stromen. Onze omgeving inspireert ons, en verandert daarmee ons bewustzijn. Daaruit ontstaat vernieuwing.’ Volgens Bartra is er behoefte aan een cultuur creëren van Play. ‘Spelen ontslaat ons van een doel en bestemming. Dat biedt vrijheid. Daarin worden nieuwe mogelijkheden en oplossingen gevonden. Er is behoefte aan een nieuwe taal, ruimer dan die we nu hebben en waarin de thema’s van deze tijd geadresseerd kunnen worden. Maar juist omdat de thema’s van deze tijd zo groot en complex zijn, krijgt Play steeds minder ruimte. Haast, druk en angst regeren. Daardoor raken we verder bekneld dan dat we de ruimte vinden voor nieuwe oplossingen.’

 

Schrijf je in voor onze nieuwsbrief, voor het hele interview met Bartra – en alle andere Your Lab interviews en essays. En schrijf je in voor het Lab om in een team te werken aan een document dat raakt en een noodzakelijke dialoog op gang brengt.

 

Deel dit artikel: