Robin van den Maagdenberg
ESSAY
We moeten ons trauma's blijven herinneren
Schilder Ronald Ophuis legt collectieve trauma's vast in zijn schilderijen. We mogen trauma's niet vergeten, om herhaling te voorkomen. Robin van den Maagdenberg zocht hem op in zijn atelier en onderzoekt in een essay hoe trauma, herinnering en verzamelen met elkaar samenhangen.
André Platteel
ESSAY
Een nieuw hart
De filosoof Jean Luc Nancy krijgt op zijn vijftigste te horen dat zijn hart op was. Hij krijgt een nieuw hart dat voelt als een indringer. Zijn immuunsysteem moet platgelegd worden om het nieuwe hart niet af te stoten. Hij mag ook niet meer naar drukke plekken, uit angst voor nieuwe infecties. Nancy wordt gedwongen te vertragen, en komt zo tot nieuwe inzichten. Ik lees Nancy's essay als een analogie met de huidige situatie, met het virus als indringer, die het immuunsysteem van de samenleving als geheel platlegt, ons dwingt te vertragen. En met de mogelijkheid tot verdiepende inzichten die ons als samenleving vitaler kunnen maken.
André Platteel
ESSAY
Een zee van 'ikken'
We zien onszelf als een verbeterproject dat ons ook wanhopig maakt: frustraties en obsessieve verlangens moeten opgeheven moeten worden. We zoeken naar heling. Maar wat is het eindpunt van dat verbeterproject als we onszelf nooit tot een sluitende éénheid kunnen maken? Wie we zijn is niet één persoon, we zijn honderdduizend verschillende personen. Identiteit is nooit een gestold iets, maar fluïde. Dat staat op gespannen voet met hoe we naar identiteit kijken; we denken daarover regie te hebben. Maar die controledrang leidt juist tot onmacht en depressie.
André Platteel
ESSAY
We zijn een eco-schakeltje
Vijf eeuwen lang heeft de mens zichzelf in het centrum van het universum geplaatst. Het idee dat de mens boven al het andere dat leeft staat, en boven de wereld zou staan, heeft een desastreus effect gehad, sociaal en ecologisch. Dat tijdperk wordt ook wel het antropogeen genoemd. Aan dat tijdperk komt nu een einde. We gaan beseffen dat we onderdeel zijn van een groter ecologisch systeem. Dat is nu ook wetenschappelijk bewezen. Daar horen andere gevoeligheden bij, en een omgang met elkaar en de aarde.
André Platteel
ESSAY
Uitgeput van aan jezelf werken
Er is geen model meer dat ons vertelt wat we wel en niet mogen doen. Er is ook geen autoriteit meer. We worden aangespoord initiatief te tonen, ons leven in eigen hand te nemen en vooral onszelf te worden.Dat lijkt vrijheid te geven, maar bewerkstelligt het tegenovergestelde: we raken uitgeput van het aan onszelf werken. De innerlijke kritische stem houdt ook maar niet op met klagen, het is nooit genoeg. Die stem komt niet langer van buiten, van een autoriteit, maar is een grommende stem die binnen in ons voortdurend nagalmt.
André Platteel
ESSAY
Voorbij held, dader, slachtoffer
Door de eeuwen heen denken volken beschaafder te zijn dan anderen, en dat de onbekende ander barbaars is. Migrerende of nomadische volkeren worden door de beschaafden vaak gezien als barbaars, omdat die zich niet zouden willen aanpassen aan de cultuur, de taal niet meester zijn en andere gebruiken hebben. De ‘beschaafde’ zal uit angst dat zijn privileges worden afgenomen de barbaar bij voorbaat willen uitschakelen, ook al is er geen enkele dreiging. Maar wie is er dan barbaars? Die vraag wordt mooi onderzocht in Coetzee's 'Wachten op de barbaren'.
André Platteel
ESSAY
Altijd in wording
Wanneer hebben we succes? De verwarring kan zijn dat succes met erkenning van anderen komt. Maar een authentiek leven leiden heeft veel meer te maken met succesvol worden als mens. Dat vraagt om een hele andere set aan gevoeligheden. Erkennen dat wie je bent niet vast staat, maar altijd in ontwikkeling is. Succes hangt samen met het vermogen jezelf keer op keer opnieuw uit te vinden. Wie we zijn staat niet vast, maar is een proces van voortdurende wording, van voortdurende creatie.
André Platteel
ESSAY
De smaak van kersen
De mondiale crisis is abstract; de miljarden persoonlijke crises die er gelijktijdig door in gang gezet worden niet. Dan kom je niet weg met een eenduidige oplossing of reactie. En precies daar begint onze onderlinge verbondenheid: niet in het opdringen van een eenduidige ontsnappingsroute, maar in het elkaar bijstaan om ieders vrije weg te vinden. Een film van de meesterlijke regisseur Abbas Kiarostami als gids hoe om te gaan met een crisis.
André Platteel
ESSAY
Onder- en bovenwereld verschillen niet
Afgelopen maanden raakte ik gefascineerd door de Netflix-serie Top Boys. Dat heeft alles te maken met een project dat we vanuit Your Lab starten in samenwerking met de gemeente Amsterdam, waarin we de kansen van jongeren proberen te vergroten die afglijden naar (drugs)criminaliteit of daar al dik inzitten, om zo een ander meer constructief verhaal mogelijk te maken. Naast de vele interviews met experts, gaven documentaires inzicht. En de serie Top Boys die inzichtelijk maakt dat onderwereld en bovenwereld niet zoveel van elkaar verschillen.
André Platteel
ESSAY
Liefde en vriendschap als wapen tegen het absurde
Dat de wereld plots absurd kan zijn, heeft het afgelopen jaar ons getoond. Maar misschien heeft de werkelijkheid altijd al absurde trekjes gehad. De schrijver en filosoof Camus zet uiteen dat alleen liefde en vriendschap krachtig genoeg is om ons te bewapenen tegen het absurde. En die relaties beginnen met creatie: de bereidheid hebben met elkaar iets moois te maken, ook al zijn de omstandigheden vervreemdend, en ook al hebben we nog geen flauw idee wat we willen maken.
André Platteel
ESSAY
Je was misschien nooit echt hier
Trauma is steeds vaker het hoofdonderwerp in boeken, films en TV-series. Vaak denken we dat trauma voortkomt uit een persoonlijke tragische gebeurtenis. Maar de cultuur waarin we functioneren kent enorme krachtenvelden die ook bepalen hoe we ons voelen en gedragen. Het lijkt er steeds meer op dat trauma geen individuele uitzondering is, maar een culturele aangelegenheid. Met films als You never really here, een onderzoek naar wat trauma in deze tijd betekent.
André Platteel
ESSAY
De gepijnigde samenleving
Er wordt wel gezegd dat we als mens kwetsbare wezens zijn. Maar zijn we niet eerder gepijnigde wezens? Er hoeft maar de minste weerstand of kritiek te zijn of de relatie tussen ik en de ander staat op scherp. Er is tederheid voor nodig die dynamiek te doorbreken, meer nog dan liefde. Liefde kan verward worden met een verhoogde staat van up up up. Dat is een prachtige staat maar niet vol te houden. Tederheid komt om de hoek kijken als die verlichte staat er even niet is.
André Platteel
ESSAY
Meesterschap ontwikkelen
Er is een verschil tussen kennis en wijsheid. Kennis is iets wat je uit je hoofd hebt geleerd, wijsheid is wanneer kennis doorleefd raakt. In Japan hanteren ze hier en daar nog steeds het model van meester/ gezel, waarbij je onder leiding van een wijs iemand onderricht krijgt, en ervaart hoe je kennis lijfelijk kan doorgronden. Als je vertraagt, als je goed waarneemt, ga je voorbij aan wat direct zichtbaar is. Een meester is pas een meester als hij ‘de lucht kan leren lezen’.