De mondiale crisis is abstract; de miljarden persoonlijke crises die er gelijktijdig door in gang gezet worden niet. Dan kom je niet weg met een eenduidige oplossing of reactie. En precies daar begint onze onderlinge verbondenheid: niet in het opdringen van een eenduidige ontsnappingsroute, maar in het elkaar bijstaan om ieders vrije weg te vinden. Als dat vanuit verbinding gebeurt is de kans groot dat de vrijheid van de een die van de ander niet overschrijdt.

De smaak van kersen

Tekst: André Platteel

 

De binnenstad van Amsterdam was de afgelopen weken een spookstad. Maar nu de corona-regels versoepeld zijn lopen de straten vol. De winkels zijn weer open. Zoet is in trek; bij patisserie Pompadour staat een lange rij. De krijtstrepen op de stoep om mensen in vakken op te delen, hebben iets kinderlijks, alsof ze uitnodigen om te hinkelen. Op het Spui moedigt Jort Kelder met gebalde vuisten en tegen een wapperende Nederlandse vlag ons aan ‘back to work’ te gaan. Het lijkt op een propagandacampagne van een dictator uit de tijd van USSR die zijn volk uit een identiteitscrisis wil halen. Het is allemaal tongue-in-cheek natuurlijk, geen politiek maar marketing, voor pakken die Jort zelf te min zal vinden om in zijn kast te hangen.

 

Die knipoog heeft onbedoeld iets treffend. Ik wil zelf ook aan de slag, maar om de draad met gebalde vuisten weer op te pakken, voelt net zo retro als de ‘look and feel’ van de postercampagne. Dat de corona-crisis ook een identiteitscrisis oplevert, is merkbaar aan de vele stemmen over wat te doen na Covid19. Jorts geveinsde opgestroopte mouwen om met wilskracht de verloren tijd in te halen, is er een. Zij die geloven in een hogere macht, zien de crisis als een waarschuwing en aansporing voor een meer bescheiden levenswijze. En dan zijn er de denkers: theorieën en modellen, cijfers en argumenten, en de onvermijdelijke discussies die daaruit voortvloeien, het vaakst over wiens brein nou eigenlijk het scherpst is.

 

Al die verschillende visies op een crisis doen me denken aan de film Taste of cherry (Abbas Kiarostami) die ik gisteren op You Tube zag waarop ‘Criterion Collection’ zijn mooiste films heeft geplaatst. (Hier te zien).

 

Een man rijdt rondjes om Teheran, op zoek naar iemand die voor hem een klus wil klaren. Mensen die zich bij hem aandienen neemt hij niet aan. Hij is heel specifiek op zoek. Zijn vraag is dan ook uitzonderlijk: hij wil een eind aan zijn leven maken en zoekt iemand die de kuil die hij al voor zichzelf gegraven heeft, dicht zal gooien. Steeds nodigt hij iemand uit een stukje met hem mee te rijden om hem te polsen voor de klus: een soldaat, een gelovige, een opzetter van dode dieren. De soldaat gaat er als een haas vandoor als hij van de zelfmoordplannen op de hoogte wordt gebracht, rent terug naar zijn bataljon, een groep marcherende soldaten in de verte. De theologiestudent probeert hem te bekeren met spirituele teksten, lijkt haast bevroren als hij geconfronteerd wordt met menselijk leed zo nabij. Alleen de preparateur, een oude man, wil hem helpen. Dat is eerder van praktische aard: het bedrag dat de suïcidale man voor de klus wil betalen biedt soelaas voor de doktersrekening van zijn zieke zoon.

 

Gevoelloos is de oude man niet. In het ritje dat de twee maken vertelt de preparateur dat ook hij op een keer zelfmoord wilde plegen. ‘Iedereen komt wel eens in een crisis terecht,’ zegt hij. ‘Ik was net getrouwd  en mijn vrouw en ik hadden alleen maar ruzie. Op een ochtend pakte ik een stuk touw en liep naar een boom waaraan ik me wilde opknopen. Ik wierp het touw erom; er vielen kersen naar beneden. Toen ik er een proefde, was ik genezen. Ik liep terug naar huis, ging weer naast mijn vrouw liggen. De depressie is nooit meer terug gekomen. Heb je wel een goed gekeken naar de zonsondergang?’ vraagt de oude man vervolgens: ‘Zou je die schoonheid willen missen?

 

De suïcidale man zet de oude man af bij een faculteit waar hij lesgeeft. Even later rijdt hij terug en verstoort de oude man in zijn les. Als de oude man morgen op de afgesproken plek komt en hem daar bewegingsloos in zijn zelf gegraven graf aantreft, of hij dan voor de zekerheid een steentje naar hem wil gooien. ‘Misschien ben ik alleen maar in diepe slaap,’ zegt hij. ‘Gooi voor de zekerheid twee steentjes.’ De oude man – geïrriteerd dat hij in het lesgeven gestoord is – zegt dat twee steentjes niet genoeg zijn om iemand uit een diepe slaap te laten ontwaken. Hij zal er drie gooien.

 

 

Om uit een crisis te komen is het noodzakelijke te erkennen dat je erin zit, om vanuit daar uit te kunnen reiken naar anderen, je bewust te worden van je eigen verantwoordelijkheid zodat je actie kunt ondernemen. De verleiding bij een crisis zoals we nu mondiaal ervaren, is op zoek te gaan naar één mogelijk oplossing.

 

In de laatste scenes zie je de depressieve man naar de zonsondergang kijken voordat hij naar huis keert, daar slaappillen neemt, en dan naar de kuil rijdt en erin gaat liggen. Het onweert. Het vermoeide gezicht licht in de bliksem een paar keer op voordat het beeld een paar tellen zwart wordt. Direct daarna hoor je marcherende soldaten. Plots komt er een cameraman en een geluidsman in beeld. De man die net nog in het graf lag, trekt aan een sigaretje terwijl hij luistert naar de aanwijzingen die de regisseur geeft aan de marcherende soldaten, een scene die eerder in de film zat. Het beeld is korrelig, heeft iets weg van met een amateurcamera geschoten ‘behind the scenes’ beelden. Ik ben verward.

 

Hoort dit beeld nog bij de film? Of kijken we naar ‘behind the scenes’maar dan in de film ingebracht? Als dat zo is, wat wil dat dan zeggen? Dat het leven uit verschillende verhalen bestaat, filmische naast realistische, en dat die beide even waar kunnen zijn? De film zelf, tot het moment van het zwarte beeld, en in afwezigheid van een camera en geluidsman voelde voor mij meer als een realiteit dan de korrelige beelden met de crew in beeld. Wat is waar of echt? En welke einde is beter?

 

De man in zijn graf, het zwarte beeld dat erop volgt, en daarna zijn herrijzenis in een andere realiteit – die opeenvolging heeft haast iets religieus. Maar misschien is het aardser dan dat. Begint niet elke wederopstanding met menselijk contact?

 

Wat ik mooi vind aan de film zijn al die verschillende gesprekken op dat zandweggetje rondom de stad – allemaal verschillende reacties op een crisis. Die een is er bang voor en wil zo snel mogelijk ‘back to business’. Een ander wordt er ongemakkelijk van en probeert met spirituele teksten de aardse beslommeringen van hem af te slaan. En weer een ander deelt zijn ervaring, luistert naar de beweegredenen van de ander en accepteert de beslissing ook al gaat die in tegen zijn eigen denkbeelden. Wat overeind blijft is de zelfbeschikking van de depressieve man: de mogelijkheid om zijn einde zelf te kunnen bepalen, of dat einde nou scherp is of korrelig.

 

Onze onderlinge verbondenheid zit niet in éénheid maar in het stimuleren van verscheidenheid: elkaar bijstaan ieders vrije weg te vinden.

 

Een persoonlijke crisis en een mondiale crisis hebben naar mijn gevoel overeenkomsten. Om uit een crisis te komen is het noodzakelijke te erkennen dat je erin zit, om vanuit daar uit te kunnen reiken naar anderen, je bewust te worden van je eigen verantwoordelijkheid zodat je actie kunt ondernemen. De verleiding bij een crisis zoals we nu mondiaal ervaren, is op zoek te gaan naar één mogelijk oplossing. Maar bestaat er eigenlijk wel zoiets als een mondiale crisis? Is het niet eerder zo dat wat er nu gebeurt miljarden persoonlijke crises in gang zet, klein en groot, waar nooit eenduidig een eind aan gemaakt kan worden? Dat ieder voor zich een nieuwe weg moet effenen. Opnieuw moet herstarten, korreliger in het begin misschien, maar daarom niet minder waardevol.

 

Natuurlijk zal dat niet voor iedereen even gemakkelijk zijn. Dat is misschien wel waar onze onderlinge verbondenheid start. Niet in éénheid maar in het stimuleren van verscheidenheid; niet in het zoeken naar een eenduidige oplossing voor alles en iedereen, maar in het bijstaan om elkaar te helpen ieders vrije weg te vinden. Als dat vanuit verbinding gebeurt is de kans groot dat de vrijheid van de een die van de ander niet overschrijdt.

 

Een ‘Taste of cherry’ is hoopvol: ondanks een crisis is er altijd de autonomie om opnieuw te beginnen. En als de mogelijkheid om helder te denken en voelen op sluimer staat, dan is er is altijd wel iemand die je kersen wil laten proeven of drie kleine steentjes naar je wil gooien om je wakker te maken.

 

//

 

Vanaf juli beginnen we weer met Your Lab-edities in een nieuwe vorm. Innovatieve en holistische pioniers (denkers en makers) komen langs om je te inspireren, te ontregelen, te vertragen en te versnellen – om je verbeelding te stretchen. We gaan aan de slag met een project (een serie podcasts, een sociaal project, een documentaire, etc) dat bijdraagt aan de groei van alles en iedereen. Inspiratie, creatie, manifestatie, en een ongekende sensatie om iets in de wereld te zetten wat ertoe doet. Check ons programma.

 

 

Deel dit artikel: