schermafbeelding-2017-01-11-om-00-02-54

Angsten ga je niet aan, je moet eronder door

Ik was even in Antwerpen om een vriend te zien en de expositie van het werk van Saul Leiter in het Fotomuseum: een groot contrast tussen werkelijkheid en expositie.

Tekst: André Platteel/ Foto’s: werk van Saul Leiter

De foto’s van Leiter zijn genomen rondom zijn huis, en zijn super romantisch: het straatbeeld van New York met zijn daklozen en hard werkende mannen is gevangen in een vrolijk palet van kleurtjes. Spiegelingen en reflecties maken alles onscherp, creëren een esthetisch beeld. Niets op tegen, maar op de helft van de expositie voel ik dat mijn interesse afneemt. Nergens schuurt het, geen ‘crack’ waar ander licht doorheen komt.

 

In het straatbeeld van Antwerpen is er daarentegen volop spanning: militairen met mitrailleurs op en voor het station, en zelfs een tankwagen op het plein vlakbij het station. Mijn vriend die een aantal jaar in Antwerpen woont geeft aan dat de stad verangstigd is, dat de inwoners elk moment een aanslag verwachten, dat de verharding is toegenomen.

 

 

Ik moet denken hoe anders we omgaan met onveiligheid en angst. En met angst hebben we allemaal te maken – doodsangst of levensangst. In onze intieme omgeving willen we het vaak romantisch houden en breuken en scheuren onbespreekbaar laten – in vrolijke kleurtjes wegpoetsen. Louis Couperus had daar een rake gedachte over: dat de familie, het gezin of de liefdesrelatie niet de veiligheid geeft die we erin zoeken, maar juist de ultieme wespennest is, omdat in die intieme omgeving veel onder het kleed gemoffeld wordt uit angst dat relaties uit elkaar spatten. Externe angst vergroten we daarentegen vaak uit: we maken de ander tot monster, of dat nou vreemdelingen zijn of de angst-zaaiende politici die nu overal opstaan.

 

Angst heeft altijd mijn interesse gehad, omdat hij mijzelf lange tijd in een wurgende houdgreep hield. Ik heb er veel door verloren: kansen, mensen, plezier en kracht. Lang heb ik geprobeerd er vanaf te komen: therapie, retraites, trainingen. Alles hielp een beetje, maar kort en nooit blijvend. Ik wilde begrijpen waarom dat zo is en kwam erachter dat angst een afleidingsmanoeuvre is. Het stoer aangaan van je angsten, levert niets op – de angst verschuift dan gewoon weer naar iets anders.

 

Je moet de angst zelf niet aangaan maar fysiek doorvoelen waar het je van weg wilt houden.

 

Angst wil je van iets weghouden – iets uit het verleden. Dat weggestopte gevoel gaat zich in je zenuwstelsel nestelen, en zorgt nu nog steeds voor angstige reacties in situaties waarin dat helemaal niet nodig is. Hoe je dat oplost? Door contact te maken met de lichamelijke sensaties die onder de angst verborgen zitten, en die direct verbonden zijn met je zenuwstelsel. Door die sensaties aandachtig te volgen geef je het zenuwstelsel de mogelijkheid te ontladen. De lichamelijke sensaties verdwijnen vervolgens, en de angst is niet meer nodig als bliksemafleider. Dat geeft een structureel resultaat. Dat is de aanpak die we in Your Lab volgen.

 

 

Wat ik ook heb geleerd is dat angst vrijwel nooit te maken heeft met iets buiten onszelf (behalve als we echt bedreigd worden). Dat we angst naar buiten projecteren, omdat we hem intern – in ons zenuwstelsel – niet hebben opgelost. Als een politicus bijvoorbeeld een hele groep demoniseert (en niet elk incident op zichzelf beoordeelt), dan heeft het dus geen zin met tegenargumenten te komen. Het gaat namelijk niet om ‘die groep’. De politicus is zelf angstig. Met rationele argumenten de strijd aangaan, kom je niet bij die lichamelijke sensaties die de angst in stand houden. En hem vernederen, wat we vaak doen als we ons zelf angstig voelen, ook niet – dat draagt alleen maar bij aan het gevoel van onveiligheid en leidt tot verdere verharding. Het enige wat naar mijn gevoel helpt: de angst die de ander met zijn angst bij jou genereert, in jezelf thuisbrengen. Strijd en argumenten lossen dan op; je aandacht verschuift weg van de angstgenerator en gaat zich richten op iets constructiefs. Dat is geen romantisering, maar een pittig intern proces, waarin we de breuken in onszelf helen. Dan wordt angst liefde.

 

Toch lijkt zo’n proces in de tijd waarin we nu leven, waarin angst tot product is gemaakt en flinke schade begint aan te richten, een laffe egoïstische keuze. Maar de keten waarin politici, media en een groot deel van commercie elkaar in gevonden lijken te hebben, is in het generen van een verangstigde samenleving. Want dat leidt tot onderdrukking en macht. Als we die keten aandacht geven, door het te willen veranderen of bestrijden, dragen we bij aan de groei van die angstketen. Die keten kan alleen maar in onszelf doorbroken worden. En de liefde die daaruit voortkomt zal op anderen gaan afstralen, werkt dus sociaal en maatschappelijk door.

 

Ons zenuwstelsel wil angst in liefde omzetten.

 

Dit is een traag proces, een taai proces, een niet zo romantisch en heldhaftig proces (geen Che Guevara T-shirt of Warrior band in het haar) – het is naar mijn gevoel het enige structurele proces. En we worden erbij geholpen: want het zenuwstelsel heeft nog een eigenaardige eigenschap. Het wil angst tot liefde maken en doet dat door situaties te creëren waarin de angst wordt uitvergroot. Zodat de urgentie zichtbaar wordt.

 

In die zin is wat nu in de wereld gebeurt een mooie kans. De angst wordt voor onze neus opgeblazen. We kunnen er niet meer omheen. Als we de wereld als een lichaam zouden kunnen zien, dan heeft die wereld ook een zenuwstelsel. En dan is wat er nu allemaal in de wereld gebeurt, een ‘trick’ van het zenuwstelsel, om te kunnen verschuiven van angst naar liefde. Dat vraagt alertheid om niet mee te gaan in de angst. De subtielere onderliggende sensaties te voelen, zodat het zenuwstelsel ze op een natuurlijke manier naar liefde kan omzetten.

 

Your Lab is een uitnodiging dit proces aan te gaan.

 

Deel dit artikel: