Schermafbeelding 2015-07-29 om 12.37.47

Vaste prik, elke vrijdag op het Spui struinen op de Amsterdamse boekenmarkt. Niet eens zozeer op zoek naar bijzondere boeken, maar naar sporen van de vorige eigenaar. Een treinkaartje als bladwijzer dat verraadt dat de eigenaar niet alleen naar Schiermonnikoog is geweest, maar daar ook heeft gewandeld. Nooit geweten dat je bij NS wandeltochten kon boeken. Een opdracht voorin een stukgelezen exemplaar van ‘Gloed’ van de Hongaarse schrijver Sandor Marai, die vertelt over twee bevriende mannen die elkaar na vijftig jaar stilte weer ontmoeten: ‘Niet treuren, de tijd haakt ons weer aan elkaar. Voor nu: een mooi leven! Voor altijd jouw vriend, Herman.’ Zoeken naar de naam aan wie het boek is gegeven, maar het niet kunnen vinden. Herman en de ander, hoeveel tijd is er inmiddels verstreken sinds het boek cadeau is gedaan, ook vijftig jaar? Het kan, het boek kwam in 1942 voor het eerst uit.

Afgelopen vrijdag vond ik een boek over woestijnen, een ansichtkaart verscholen in de flap van het omslag, met daarop een kameel, een leeuw en een kind.

 

Tekst: André Platteel

 

Thuis op internet ging ik op zoek: wat betekenen de kameel, leeuw en kind? Ik stuitte op de Duitse filosoof Nietzsche, hij schreef erover in Zaratoestra, zijn meesterwerk.

Volgens Nietzsche is onze geest te vergelijken met een kameel die graag zwaar beladen wil zijn. Zoveel mogelijk kennis tot ons nemen wat kan leiden tot een malende kop: alles analyseren en overdenken en daar zo zwaar van worden, dat je bijna niet meer in beweging kan komen. Maar stiekem toch ook trots zijn: kijk eens wat ik allemaal weet, hoeveel kennis ik kan dragen!

 

Veel van de kennis die we gewillig op ons laden, berust volgens de filosoof op moraal, heeft als doel ons de wil om zelf na te denken te ontnemen. Als je beseft dat je bepakt met (extern aangereikte) kennis niet vrij en krachtig bent, maar juist zwaar en kreupel, ben je klaar voor de transformatie tot leeuw.

 

De kameel trekt zich terug in de woestijn (ha, nu begrijp ik waarom de kaart in een boek over woestijnen zat). Door de verstilling die daar heerst komt hij dichter bij zijn eigen drijfveren, en wordt een leeuw. Hij brult zijn eigen waarheid, en vecht tegen de moraliteit, omdat de leeuw doorziet dat die ons wil beteugelen, vrijheid ontneemt. Dat gevecht is niet alleen tegen de heersende macht, maar ook tegen vrienden en familie, die het doodeng kunnen vinden als we plots onze eigen waarheid gaan brullen. En dan is er nog het gevecht met onszelf, tegen het beeld dat we van onszelf hebben en waaraan we vast willen houden, angstig dat wanneer we dat loslaten we niet meer geliefd worden. Bang zijn we dus, voor onze eigen vrijheid het meest. Door al dat vechten is de leeuw nog steeds niet vrij. Er is een nieuwe transformatie nodig: van leeuw tot kind.

 

 

Het kind onderzoekt, speels en vrij, wil niet vechten, maar zijn eigen wereld vormgeven. Schaamte is er nog nauwelijks. Het kind is onschuldig, en vanuit die onschuld staat niets in de wereld vast, mag alles steeds opnieuw veranderen. Een hoop zand wordt een kasteel. Een laken een vliegend tapijt. Iedereen is uitgenodigd en mag meedoen. Verwonderen. De waarheid ligt niet vast, wordt steeds opnieuw gecreëerd. Nietzsche heeft het allemaal bedoeld als metafoor: we moeten geen kinderen worden, maar het kinderlijke meer toelaten, spelen en ontdekken. Wat zijn onze intenties? Wat willen we in de wereld zetten? Hoe willen we leven? Als we creëren zijn we vrij.

Creatie is wie we werkelijk zijn.

 

Het kind op de ansichtkaart is een wijs kind: een flinke bos krullen, grote ontvankelijke ogen. Hij leidt: de kameel en de leeuw staan achter hem.

 

Ik loop naar boekhandel Athenaeum, zoek in de filosofie-afdeling naar een exemplaar van Nietzsche’s Zaratoestra, en stop de kaart erin. Ben benieuwd wie hem krijgt.

Deel dit artikel: