De realiteit zien zoals hij werkelijk is

Door: André Platteel

Niet-weten. Toen ik als adviseur in het bedrijfsleven werkte, kon ik daar niet mee aankomen, moest ik mijn torenhoge fee verantwoorden met concepten waarin zekerheid besloten lag: zo zal de wereld eruit gaan zien, en zo zal je daarin succes hebben. Tot ik het niet meer kon, tijdens een lezing aan een groep topondernemers flauwviel, letterlijk door mijn hoeven zakte, omdat het fundament waarop ik adviseerde, ontbrak. Jaren later probeerde ik het nog eens, adviseren, bij Unilever en Sara Lee, niet langer met een visie als inleg, maar met niet-weten als vertrekpunt voor een dialoog. Ik kon al snel vertrekken. Nu, zal dat anders zijn. Ondernemers zijn meer van deze tijd geworden.

Weten dat we morgen niet kunnen voorspellen, is pijnlijk duidelijk geworden. Het hele fundament waarop onze Westerse wereld is gestoeld, kraakt en scheurt. Leidinggeven heeft niets meer te maken met slimme vijfjarenplannen of scenario’s gebaseerd op trendrapporten. Leiding geven gaat niet over kort of lang, maar over durven niet- weten: het samenvloeiingspunt zoeken van wat een bedrijf nu uniek maakt, en wat de samenleving nu nodig heeft. En dat kan elk moment verschillen. Daar is inleving voor nodig. En ruimte: jezelf leegmaken van concepten en kaders, zodat het heden door je heen kan stromen, je contact hebt met de realiteit. Daar kan geen kennis bij. Intuïtief aanvoelen door je verbonden te voelen met het geheel, en van daaruit natuurlijk handelen. Dat leidt tot werkelijke leiderschap, authentiek leiderschap, als je het zo wilt noemen.

Kaders en concepten belemmeren het zicht op wat nu is, leggen een filter over de werkelijkheid, waardoor je een luchtspiegeling voortbrengt, en niemand eigenlijk nog weet waaraan hij bijdraagt. Ieder willekeurige werknemer in een groot bedrijf weet niet meer echt waaraan hij bijdraagt. Een recept om burn-out te raken. Want als je niet meer weet waarom je iets doet, waarom dat waarde heeft, komt er geen energie terug, is er geen wederkerigheid, en raak je uitgeblust.

Niet-weten maakt nederig, in de goeie zin. In het Engelse woord voor vernedering zit het woord humus, terug naar de aarde. Weg van luchtkastelen, het buitengewone doen, door helemaal met je poten in de klei te staan – aanwezig zijn. Dat is niet eenvoudig. Door voortdurende angst worden we uit het het heden geslagen, leven we in het verleden (conservatief) of in de toekomst (opportunist), en vergeten we realist te zijn: gebruik te maken van wat nu is. Nog een hobbel: eenmaal in volle overgave aan niet-weten, zullen we onthecht raken van vrijwel alles waaraan we ooit identiteit ontleenden, doorzien dat daarin angst zat. Maar wie durft dat aan: alles waaraan je ooit zekerheid ontleende, los te laten?

De huidige verangstigde leiders creëren een verangstigde cultuur. Ze bestrijden met hun ideeën niet het geweld, de strijd, onverdraagzaamheid en uitbuiting, ze brengen die voort. Ze zijn er de motor van. Wat nodig is, zijn niet nieuwe leiders, met weer nieuwe visies, maar leiders die vanuit niet-weten durven te opereren; die leiders zullen een ruimtelijke cultuur voortbrengen. Alleen daarin kan liefde, creatie en ondernemerschap bloeien.

Deel dit artikel: